یکی از حالاتی که در مسیر تزکیۀ نفس، معمولاً برای انسان عارض می‌شود، خوف و رجا است. گاهی امیدوار است و گاهی ناامید و مأیوس. تنظیم وضعیت روحی نسبت به این دو حالت، از امور بسیار مهم و تعیین کننده در تزکیه نفس است. لذا مطالبی در این خصوص، مطرح می‌شود.